Stała ekspozycja geologiczna     - virtuální prohlídka místnost č. 1     - virtuální prohlídka místnost č. 2		expozice fauny a flóry Jeseníků    - virtuální prohlídka místnosti část 1    - virtuální prohlídka místnosti část 2    - virtuální prohlídka místnosti část 3
Ekspozycja stała Vincenz Priessnitz     - virtuální prohlídka místnost č. 1     - virtuální prohlídka místnost č. 2		Ekspozycja stała z historii    Ziemi Jesenickiej

 Ekspozycja stała z historii Ziemi Jesenickiej

   Na wstępie ekspozycji została przedstawiona historia regionu od czasów najdawniejszych aż do 1918 r. Można tutaj zobaczyć kopię tablicy pamiątkowej biskupa wrocławskiego Jana Thurzo (wsławił się renesansową przebudową gotyckiego zamku w Jaworniku (Javorník), kopię późnogotyckiej madonny z Uhelnej u Jawornika oraz przykład średniowiecznej broni palnej w postaci hakownicy z Vidnavy z końca XV w. Główna część ekspozycji poświęcona jest historii górnictwa na Ziemi Jesenickiej w XV-XVII w. Obszernie wykorzystano ilustracje sposobu wydobycia rud oraz ich późniejszej przeróbki, modele urządzeń wydobywczych oraz trójwymiarowe dowody materialne działalności górniczej. Wymienione eksponaty świadczą o sławie górnictwa jesenickiego. Początek historii Ziemi Jesenickiej został przedstawiony w szklanych witrynach, w których wystawione są znaleziska archeologiczne, poświadczające historię regionu już od młodszej epoki kamiennej. Ponadto wystawiona jest kolekcja przedmiotów brązowych z młodszej epoki brązu ze Skorošic u Žulovej oraz zbiór żelaznych znalezisk archeologicznych z Ziemi Jesenickiej, istotnych dla poznania początków historii regionu. O kilkaset lat młodsze są przykłady manufaktur i ich produktów istniejących na Ziemi Jesenickiej – hut szkła i żelaza oraz zakładów włókienniczych. Zbiór wierszy niemieckiego poety romantycznego Josefa v. Eichendorffa wraz z portretem kompozytora i dyrygenta Karla Dittersa von Dittersdorf przedstawiają dwie wybitne postaci kultury europejskiej, które część swojego życia spędziły w tym regionie. Celem ekspozycji jest podkreślenie, głównie za pośrednictwem fotografii, bogatej przeszłości kulturalnej regionu. Wymienić należy zwłaszcza barokowy klasztor pijarów w Bílej Vodzie, historyczną zabudowę we Vidnavie, weduty miast i miasteczek na Ziemi Jesenickiej włącznie z litografiami Jesenika z 1 poł. XIX w. Udokumentowane zostały też przykłady budownictwa romańskiego i gotyckiego w regionie (zamki Kaltenštejn, Rychleby, Žulová).
Środkowa część ekspozycji została poświęcona pozostałym formom wykorzystywania zasobów naturalnych Ziemi Jesenickiej. Fotografie oraz trójwymiarowe eksponaty pamiątek z kamienia stanowią dokumentację kamieniarstwa, w którym miejscowi twórcy osiągali mistrzostwo już w średniowieczu. Ważnym pod względem ekonomicznym dla regionu było też wapiennictwo. O zakresie tej działalności świadczą fotografie kamieniołomu marmuru oraz jednej z największych wapniarni. Wystawione zostały również narzędzia wykorzystywane w tych specjalnościach. W tej części została także przypomniana tragedia tzw. strajku frywaldowskiego (Frývaldovská stávka), choć w oryginalnym, jeszcze jednostronne tendencyjnym ujęciu.
Ostatnia część ekspozycji jest poświęcona historii balneologii i hydroterapii. Została ona udostępniona zwiedzającym w 1982 r. i częściowo widoczny jest w niej ślad okresu powstania. Mimo to wiele dokumentów i dowodów materialnych przybliża historię poszczególnych uzdrowisk na Ziemi Jesenickiej oraz wybitne postaci ich założycieli Vincenza Priessnitza i Johanna Schrotha, a także przyczynia się do zrozumienia tradycji balneologii na Ziemi Jesenickiej oraz jej wkładu w region i jego współczesność.

 

do góry  

 Stała ekspozycja geologiczna

   Zwiedzający może zapoznać się w dwóch pomieszczeniach z unikatowymi materiałami, które przyniósł na Ziemię Jesenicką północny lodowiec kontynentalny – czyli północnymi oraz miejscowymi głazami narzutowymi, a także z unikatowymi materiałami, które powstały bezpośrednio na Ziemi Jesenickiej. Wśród głazów narzutowych znajdują się przykłady skał magmowych, sedymentów, skał metamorficznych oraz skamienielin. Liczne eksponaty zostały wypolerowane, dzięki czemu można dobrze zaobserwować np. ich struktury i tekstury. Ekspozycję uzupełnia schematyczna mapa proweniencji eksponatów oraz zdjęcia pokazujące wpływy działalności lodowca na geomorfologię części Ziemi Jesenickiej. Młodszy okres historii geologicznej reprezentowany jest przez przykłady miejscowych zjawisk krasowych. Towarzyszą im teksty opisujące ich powstanie, które wraz ze zdjęciami mają zachęcić zwiedzających do obejrzenia jaskiń Na Pomezí i Na Špičáku. Bardzo interesujące są też przykłady powstania kaolinu z granitoidów oraz najmłodszego węgla - ksylitu.
Ekspozycję wybranych przykładów skał, minerałów, surowej rudy, skamienielin i zjawisk tektonicznych Wysokiego Jesenika (Hrubý Jeseník), Gór Złotych (Rychlebské hory), Gór Opawskich (Zlatohorská vrchovina), Przedgórza Żulovskiego (Žulovská pahorkatina) oraz Obniżenia Otmuchowskiego (Vidnavská nížina) urozmaica plastyczna mapa geologiczna Ziemi Jesenickiej w skali 1:25000. Niezwykła różnorodność miejscowego podłoża skalnego stanowi powód, dla którego możliwe było wystawienie eksponatów jedynie najbardziej typowych i najważniejszych obiektów geologicznych Ziemi Jesenickiej. Pochodzą one zarówno z lugikum (północno-zachodnia część Gór Złotych), jak i ze silezikum – pozostała część Ziemi Jesenickiej. Nieożywione twory natury z lugikum powstały podczas fałdowania prekambryjskiego z grubych osadów i produktów wulkanizmu morza prekambryjskiego. W swoich niższych partiach uległy w większości intensywnej granityzacji. Młodsze bryły granitoidów, gabra i bazaltów przeniknęły do tych kompleksów w okresie tego i późniejszych fałdowań (hercyńskiego i alpejskiego).
Silezikum było przed początkiem dewonu przez dłuższy czas lądem (powstanie i rozwój skał były analogiczne jak w lugikum), a warstwy dewońskie osadzały się na wyrównanym (peneplenizowanym) terenie. Bardzo interesujące są odkrycia skamieniałości, na podstawie których zostały datowane skały grupy vrbenskiej i od których wywodzi się stratygrafia części podłoża skalnego Ziemi Jesenickiej. Także budowę silezikum urozmaicają skały wulkaniczne. W starszych jednostkach reprezentują je ortognejsy, z kolei jednostki staropaleozoiczne zawierają amfibolity oraz podobne do nich skały zasadowe. Granitoidy pochodzą z kilku różnych etapów rozwoju pasma górskiego, przede wszystkim jednak z okresu fałdowania hercyńskiego. Ta tektogeneza dotknęła ze znaczną intensywnością sedymenty dewońskie, o czym świadczą eksponaty fałdów, a przede wszystkim przykład szczegółowego pofałdowania marmuru grupy Brannej.
Należyta uwaga została również poświęcona miejscowym surowcom mineralnym. Surowce skalne reprezentują zwłaszcza marmury i grafity o różnym, dzięki domieszkom, zabarwieniu. Prezentowane są także rudy zlatohorskiego okręgu wydobywczego, jednego z największych w Czechach. Przykłady drobnych pokładów rud przypominają o wyjątkowej różnorodności surowców mineralnych Ziemi Jesenickiej. Nie zapomniano też o pięknie minerałów - na fotografiach zostały utrwalone m.in. przykłady geomorfologii (np. wieża skalna).
Bardzo interesującym i ważnym obiektem geologicznym Ziemi Jesenickiej jest granitowy masyw żulovski. Jest to rozległy zespół, który ma znaczący udział także w części geomorfologii tego regionu. Od północno-zachodniego grzbietu Gór Złotych oddzielony jest sudeckim uskokiem brzeżnym, wzdłuż którego cały masyw został wyniesiony, a dzięki późniejszej erozji także bardzo dobrze odkryty. Wystawione zostały najważniejsze rodzaje jego skał (granitoidów) – dioryty kwarcowe, granodioryty, granity, pegmatyty i aplity, włącznie z przykładami porwaków. Na uwagę zasługują także przykłady mineralogii masywu. Unikaty na skalę światową stanowią wypolerowane tablice przedstawiające procesy zachodzące na styku granitoidów ze skałami płaszcza masywu żulovskiego - gnejsami i marmurami. Szczególnie dzięki tym ostatnim zostało we wspaniały sposób udokumentowane powstanie plejady minerałów, które wystawiono również w odrębnym miejscu. Proces wietrzenia granitoidów dokumentują przykłady wietrzenia kulistego (ciosowość). Ekspozycja przedstawia też dendryty manganowe na szczelinach granitoidów i minerałów wtórnych, np. nontronitu.

do góry  

 Ekspozycja fauny i flory Ziemi Jesenickiej

   Ekspozycja prezentująca najbardziej charakterystyczną faunę i florę w regionie jesenickim została przygotowana na nowo w 2005 r. i stanowi logiczne nawiązanie do ekspozycji geologicznej muzeum, na której zaprezentowana została przyroda nieożywiona.
Już przy wejściu do pomieszczenia uwagę zwiedzających przyciągnie odważnie i oryginalnie rozwiązana witryna centralna, która stanowi dominantę ekspozycji. Doskonałe połączenie materiałów naturalnych, drewna i szkła potęguje ogólne wrażenia z wystawy. Autorem tej interesującej konstrukcji jest jesenicki architekt Jaromír Knotek. Wystawiane eksponaty umieszczone są na szklanych półkach wokół witryny oraz pośrodku, gdzie tworzą centralną dioramę. Dzięki takiemu układowi zwiedzający obchodząc witrynę zaznajamiają się stopniowo z kilkudziesięcioma gatunkami zwierząt zaprezentowanymi w formie preparatów dermoplastycznych. Wśród nich przeważają preparaty ptaków – są tu sowy, ptaki drapieżne, wodne, grzebiące i dzięcioły oraz wiele drobnych ptaków z rzędu wróblowatych. Ssaki reprezentują przede wszystkim mniejsze i drobne gatunki: owadożerne, nietoperze, gryzonie i drapieżnicy. Dla przykładu wymieńmy najciekawsze gatunki wystawianych zwierząt: orzeł przedni, sokół wędrowny, puchacz, płomykówka, bocian czarny, wodnik, głuszec, jarząbek, dzięcioł czarny, dzięcioł średni, kukułka, srokosz, krzyżodziób świerkowy, ryjówka górska, zębiełek karliczek, mroczek pozłocisty, popielica, mysz polna, gronostaj, kuna domowa, lis pospolity, borsuk. Wrażenia przyrodoznawcze w miły sposób uzupełnia środkowa instalacja (drzewo). Zwierzęta i rośliny zostały tu umieszczone bez podstawek, w naturalnych pozycjach i jakby w naturalnym środowisku. Uważny widz odkryje tu nawet chrabąszcze i motyle. Oczywisty element doskonałej prezentacji, oprócz dokładnego opisu wszystkich wystawianych przedmiotów stanowi także ich precyzyjne oświetlenie.
W samodzielnej małej witrynie zostały zaprezentowane preparaty osteologiczne, przede wszystkim czaszki ssaków i ptaków oraz kolekcja spreparowanych jaj ptasich. Na ścianach pomieszczenia zwiedzający mogą zobaczyć szereg gablot entomologicznych ze spreparowanymi owadami. Wśród nich znajdują się nowe zbiory oraz przykłady starych, równie dobrze wykonanych, prac muzealnych. Zwiedzających zainteresują także eksponaty botaniczne: przekroje pni drzewnych oraz zielnikowe okazy roślin jesenickich.
Trzy duże panele naścienne w rogach sali zawierają ogólne oraz szczegółowe informacje o przyrodzie Wysokiego Jesenika (Hrubý Jeseník), Gór Złotych (Rychlebské hory), Przedgórza Żulovskiego (Žulovská pahorkatina) oraz Obniżenia Otmuchowskiego (Vidnavská nížina). Stosunkowo obszerną część tekstów oraz materiału towarzyszącego poświęcono ochronie przyrody na Ziemi Jesenickiej, w tym przede wszystkim historii i współczesności Parku Krajobrazowego Jeseniki (CHKO, Chráněná krajinná oblast Jeseníky).

do góry  

 Ekspozycja stała Vincenz Priessnitz i uzdrowisko Gräfenberk
    – dom rodzinny V. Priessnitza

   Najnowszą wystawą udostępnioną zwiedzającym jest ekspozycja stała poświęcona postaci V. Priessnitza oraz rozwojowi uzdrowisk jesenickich. Ekspozycja została zorganizowana z okazji 200. rocznicy urodzin Priessnitza, która znalazła się w kalendarzu ważnych rocznic kulturalnych UNESCO. Otwarto ją 2 października 1999 w domu, w którym Priessnitz zorganizował pierwszy instytut hydroterapii na świecie w Uzdrowisku Jesenik. Według autorów ekspozycja ma przyczynić się do ożywienia zainteresowania postacią genialnego uzdrowiciela Vincenza Priessnitza oraz przybliżyć współczesnym jego przesłanie.
W ekspozycji znajdują się bogate dokumenty źródłowe i materialne dotyczące życia i twórczości Priessnitza, przedmioty osobiste należące do niego i jego rodziny oraz dokumenty, które przybliżają zainteresowanym rozwój uzdrowisk od śmierci założyciela po czasy współczesne. Do najcenniejszych eksponatów bez wątpienia należą oryginały oraz uwierzytelnione kopie cennych archiwaliów (wpis w metryce o narodzinach i chrzcie Vincenza Priessnitza, jego paszport, część rękopisów V.P.), biżuteria rodzinna, obrazy z kolekcji muzealnej oraz wyjątkowy zbiór literatury dotyczącej hydroterapii. Do ciekawostek ekspozycji należą makieta sceny uzdrowiskowej z XIX w. oraz manekin samego Priessnitza naturalnych rozmiarów.

do góry  

przekład: Tadeusz Kuchejda a Tomasz Grabiński [www.epreklady.cz]